Pracodawcy coraz częściej i coraz chętniej wysyłają swoich pracowników na szkolenia. Ale jak jest to uregulowane prawnie?

Według Polskiej Izby Firm Szkoleniowych 50% małych i aż 90% dużych firm inwestuje w rozwój zatrudnionych u siebie ludzi. Wątpliwości budzi niestety pytanie, czy czas poświęcony przez pracownika na udział w szkoleniu powinien być wliczony do czasu pracy czy też może przysługuje mu za to dodatkowy dzień wolny lub wynagrodzenie? Wielu ekspertów sygnalizuje konieczność nowelizacji kodeksu pracy, gdyż obecna ustawa nie reguluje kwestii wliczania szkoleń do czasu pracy w sposób wyczerpujący.

W przypadku gdy szkolenie odbywa się w godzinach pracy nie ma żadnych wątpliwości – jest ono wliczane do czasu pracy, a pracownikowi nie przysługują żadne dodatkowe świadczenia. Podobnie jest kiedy udział w szkoleniu wynika z przepisów i jest obligatoryjny (np. nakaz szkoleń BHP zawarty w kodeksie pracy).

Umowa o pracę, regulamin pracy czy układ zbiorowy także mogą narzucać obowiązek udziału w szkoleniach. Co istotne, w takiej sytuacji nie ma znaczenia, czy odbywają się one w godzinach pracy czy w weekend – zawsze będą wliczane do czasu pracy.

Również szef może wydać polecenie służbowe obligujące pracownika do udziału w szkoleniu. Zdaniem Państwowej Inspekcji Pracy powinno być ono także wliczane do czasu pracy, niezależnie od tego w jakim terminie się odbywa. Jeśli jednak szkolenie odbywa się w sobotę, zgodnie z art. 151³ kodeksu pracy, pracodawca musi zapewnić pracownikowi inny dzień wolny.

Bardziej skomplikowana jest sytuacja ze szkoleniami organizowanymi w niedzielę, gdyż zgodnie z kodeksem pracy (art. 151¹⁰) w ten dzień pracować mogą jedynie osoby wykonujące niektóre zawody (np. zatrudnieni w hotelarstwie, gastronomii, transporcie). Większość ekspertów wyraża opinię, że w szkoleniach organizowanych w niedzielę, które będą wliczane do czasu pracy, mogą uczestniczyć tylko przedstawiciele tych zawodów.

Kiedy pracodawca skieruje pracownika na szkolenie zawodowe, ten ma obowiązek w nim uczestniczyć. W przeciwnym razie pracodawca może nałożyć na niego karę porządkową, a nawet zwolnić z pracy – art. 100 kodeksu pracy stanowi wyraźnie, że pracownik zobowiązany jest słuchać poleceń przełożonego, które dotyczą pracy.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach pracodawca może nawet rozwiązać umowę bez wypowiedzenia (w trybie dyscyplinarnym). Zgodnie bowiem z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 12 czerwca 1997 r. „bezprawna i świadoma odmowa wykonania polecenia zagrażająca istotnym interesom pracodawcy uzasadnia rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika” (I PKN 211/97). Co więcej, dopuszczalne jest także zwolnienie pracownika, który odmówił uczestnictwa w szkoleniu nieobowiązkowym (w tym przypadku za wypowiedzeniem), ponieważ pracodawca może uznać, że pracownik nie nabył umiejętności, które mógłby wykorzystać w pracy.

Piotr Piasecki, prezes PIFS podkreśla jednak , że prowadzący szkolenia rzadko spotykają się z odmowami uczestnictwa w tego typu zajęciach. Tłumaczy, że pracownicy mają świadomość korzyści płynące ze szkoleń – możliwości zdobycia nowych umiejętności i wzrostu własnej wartości na rynku pracy.

Do czasu pracy na pewno nie należy wliczać tzw. wyjazdów integracyjnych, jeżeli nie zwiększają one umiejętności i kwalifikacji pracowników. Podobnie jest w sytuacji, gdy szkolenie odbywa się na prośbę pracownika, nawet jeśli odbywa się ono w sobotę pracownikowi nie przysługuje w zamian czas wolny.

Część ekspertów uważa nawet, że wynagrodzenie lub dzień wolny nie powinny się należeć pracownikowi, który poza godzinami pracy uczestniczy w szkoleniu, na które wysłał go pracodawca, ale nie dotyczy ono jego pracy lub ma charakter wykładu, a nie warsztatów.

Generalnie możemy założyć, że we wszystkich innych sytuacjach niż wymienione powyżej, pracodawca wysyłając swojego pracownika na szkolenie musi zapewnić mu inny dzień wolny lub wypłacić wynagrodzenie jak za godziny nadliczbowe. Jednakże wszystkie wątpliwości mogłaby usunąć dopiero nowelizacja kodeksu pracy, jasno określająca czy szkolenia powinny być wliczane do czasu pracy.

Autor: Andrzej Animucki
Edustacja.pl